Józef Sam Sandi — znany szerzej jako Sam Sandi (ok. 1895–1937), urodzony w Kamerunie
Mamy rok 1919. Powstanie Wielkopolskie obejmuje coraz większy obszar. Wyzwalane są kolejne miasta a powstańcy zdobywają Stację Lotniczą Ławica. W niewielkim Strzałkowie w czasie I Wojny Światowej znajdował się niemiecki obóz jeniecki, do którego trafił pewien żołnierz francuskiej armii kolonialnej. Po wyzwoleniu obozu przez powstańców Sam Sandi, bo o nim mowa zdecydował się dołączyć do oddziałów swoich wyzwolicieli i stanąć z nimi ramię w ramię w walce przeciwko Niemcom. Jego udział w powstaniu to przykład tego, jak do walki o niepodległość Polski przyłączyli się ludzie z różnych stron świata — Sandi był jednym z około 300 cudzoziemców, którzy walczyli u boku Polaków z zaborcą.
To nie jedyny tego typu epizod w jego życiu. Wkrótce po odzyskaniu przez Polskę niepodległości, przyszło nam stawić czoła nawale bolszewickiej. Również w wojnie obronnej z 1920 roku Sam Sandi przyłączył się do walki z najeźdźcą. Wstąpił do Wojska Polskiego, a uznanie towarzyszy broni miał sobie zaskarbić swoją walecznością i odwagą.
Po wojnie przyjął Polskie obywatelstwo i zdecydował na stałe osiąść w Polsce. Kraj o który walczył, stał się dla niego nową ojczyzną. Zamieszkał najpierw w Warszawie, gdzie próbował szczęścia jako taksówkarz. Wkrótce związał się z Cyrkiem Braci Staniewskich, który w latach 20. i 30. XX wieku był jedną z największych cyklicznych atrakcji rozrywkowych w Polsce. W cyrkowym zespole Sandi trenował i występował jako zapaśnik. Dzięki systematycznemu treningowi jego sylwetka zmieniła się z atletycznej w imponującą — media opisywały go jako „górę mięśni”. Pojedynki Sandi przyciągały ciekawskich kibiców, a jego sportowa postawa — szacunek do przeciwników i respektowanie zasad walki — przysparzała mu sympatii.
Sandi dawał również pokazy swojej niezwykłej siły. Elementami jego programu były popisy takie jak:
-„Murzyński taniec na ostrych gwoździach z bosymi stopami”
– „Śmiertelne łóżko” – podtrzymywanie ciężaru czterech dorosłych mężczyzn leżąc na ostrych gwoździach
– „Piekielna kuźnia” – kucie rozpalonym żelazem na nagiej piersi, leżąc na ostrych gwoździach.
Poza areną sportową Sandi był znany jako osoba dobrze zorganizowana, dbająca o porządek i elegancję, ucząca języka angielskiego oraz zaangażowana w życie społeczności lokalnej. Zawarł ślub z Polką — Łucją Woźniak, którą poznał w Warszawie, z którą miał dwie córki.
Sam Sandi zmarł niespodziewanie 29 kwietnia 1937 roku w Poznaniu i został pochowany na tamtejszym Cmentarzu Górczyńskim. Po latach jego historia została ponownie odkryta przez miłośników historii, co doprowadziło do odsłonięcia tablicy pamiątkowej upamiętniającej jego zasługi zarówno jako powstańca, jak i sportowca.
Historia Sama Sandi to jeden z tych wyjątkowych rozdziałów polskiej przeszłości, gdzie sport, patriotyzm i wielokulturowość spotykają się na jednej ścieżce. Jego życie ukazuje, że miłość do Polski mogła przyciągnąć ludzi z najdalszych zakątków świata, a sport mógł dawać im nowe role i możliwości w społeczeństwie. Jako powstaniec, żołnierz i zapaśnik Sandi zasługuje dziś na pamięć w historii polskiego sportu i historii narodowej.
Źródła
-Jerzy Lipski, Mała Encyklopedia Zapaśnictwa
– Dominika Czarnecka, Consuming Masculinity and Race. Circus Bodies in Strength Shows and Wrestling Fights, DOI: 10.1556/022.2019.64.1.7
-https://tvn24.pl/poznan/afrykanczyk-zolnierz-armii-wielkopolskiej-upamietniony-tablica-w-poznaniu-ra894736-ls2401294?utm
-https://www.poznan.pl/mim/info/news/czen-de-fu-i-sam-sandi-niezwykli-powstancy-wielkopolscy%2C89551.html
-https://www.nowasp.pl/powstanie-wielkopolskie-dzien-czterdziesty-szosty/
-https://pamietajskadjestes.pl/miejsca-pamieci/polska/wielkopolskie/poznan/tablica-upamietniajaca-jozefa-sam-sandi?
